Kurs 忍び cz. VII

Broń wykonana z drewna towarzyszy człowiekowi od jego prapoczątków. Wrodzona kreatywność umożliwiła mu wykorzystanie dostępnego powszechnie surowca (patyki, gałęzie różnego kształtu, wielkości) do wyrobu przedmiotów pomagających w uśmiercaniu mniej rozwiniętych zwierząt (u niektórych gatunków małp również zaobserwowano mechanizm produkcji, eksploatacji narzędzi). Wraz z rozwojem cywilizacyjnym narodziła się potrzeba eliminowania z otoczenia innych ludzi, przekształcając broń myśliwską w konwencjonalną (u zwierząt nie występują podobne zachowania – niekiedy brutalne, krwawe walki toczone są bez użycia jakiejkolwiek broni).

Wojownicy ninja nie dbali o konwenanse pokroju honoru (dla nich najwyższą wartością było własne życie i to właśnie je usilnie starali się chronić). Wykonany z drewna oręż nie wygląda może imponująco w porównaniu z lśniącym ostrzem samurajskiej szabli [刀 (wym. „katany”)], ale całkowicie spełnia swoje zadanie. Jakie funkcje musi spełniać broń?

1.  Wydłużenie zasięgu ataku (wystarczy dodatkowe kilka cm, aby dosięgnąć odsuwającego się wroga – idea ta kultywowana jest od wieków począwszy od zwykłych drewnianych gałęzi, poprzez łuki, kusze, aż po współczesne karabiny snajperskie o zasięgu kilku km).

2.  Wzmocnienie siły ataku (zmniejszenie powierzchni zadającej cios skutkuje spotęgowaniem jego efektów, chroniąc jednocześnie użytkownika przed potencjalnymi urazami).

3.         Zasianie w umyśle przeciwnika strachu (efekt psychologiczny, jaki zapewnia sam fakt posiadania broni, jest trudny do przełamania, w wyniku czego potrzeba długiego treningu, by nie tracić pewności siebie w starciu oko w oko z uzbrojonym przeciwnikiem).

Chociaż nie przepadam za bronią palną (potrafię strzelać, konserwować lub naprawiać takową, ale wolę bardziej finezyjne, jednak zdecydowanie mniej praktyczne, rozwiązania), to pistolet zilustruje nam cechy broni idealnej. Pocisk (każde ciało wyrzucane przy pomocy broni miotanej) to zazwyczaj mały, ale ciężki kawałek metalu. Jeśli wydłubiemy go z łuski i po oczyszczeniu z prochu ciśniemy w przeciwnika, to nie wyrządzimy mu większej szkody (poza irytacją). Po załadowaniu pistolet zmienia nasz pocisk w śmiertelnie groźną broń, nadając mu prędkość (zwiększając siłę poprzez dużą energię kinetyczną) oraz znacząco wydłużając zasięg (jak daleko byłbyś w stanie cisnąć celnie ważącym tylko 8 gramów strzępkiem metalu?). Cios zadany w ten sposób z łatwością spenetruje ciało oponenta, wywołując nieporównywalnie większe uszkodzenia, niż w przypadku zwykłego ciśnięcia ręcznego. Widok pistoletu (nie musi być on nawet prawdziwy) odstraszy też nawet najbardziej agresywnych napastników (uciekną w trosce o swoje zdrowie, życie).

Lata treningów powinny uodpornić nas na widok broni (niezależnie od jej charakteru). Niekiedy tchórzliwy przestępcy wykorzystują ją jedynie dla uzyskania psychicznej przewagi, terroryzując otaczających ich ludzi. Uzbrojony (nawet) w pistolet złoczyńca nie zdoła zastrzelić przecież kilkudziesięciu osób w centrum handlowym z uwagi na ograniczoną pojemność magazynka. Gdyby zareagowali oni wspólnym atakiem, nasz niedoszły terrorysta musiałby się poddać. Być może zdołałby uśmiercić kilku nacierających, ale rozwścieczony tłum szybko wywarłby na mordercy krwawą pomstę (nie ma nic gorszego od nacierającego tłumu opętanych bezmyślną furią ludzi). Broń stanowić powinna wyłącznie przedłużenie naszych naturalnych narzędzi, sięgając tam, gdzie my sami nie zdołamy. Nie powinna ona definiować nas oraz naszych umiejętności. To my tworzymy broń, a nie ona czyni nas wojownikami. Przecież profesjonalista jest w stanie pozbawić życia przy pomocy zwykłego kubka z ciepłą kawą (broń improwizowana doczeka się oddzielnej części poświęconej wyłącznie jej). W walce Twoim wrogiem jest przeciwnik, a nie dzierżony przez niego przedmiot.

Wojownicy cienia potrafili docenić walory drewna. To niezwykle plastyczny materiał, umożliwiający obróbkę ograniczoną jedynie fantazją rzemieślnika. Średnią wytrzymałość nadrabia niskim kosztem pozyskania i ogólną dostępnością (drewno odnaleźć można wszędzie, choć oczywiście będzie różnić się jakością, interesującymi nas własnościami). Jakie drewno wybrać do stworzenia dobrej jakości broni drewnianej?

Ninja używali tego rodzaju drewnianych przedmiotów w niezliczonej do dzisiaj ilości odmian. Dziś skupimy się na tych najbardziej podstawowych, tj. takich, których produkcja wymaga od nas tylko minimalnego nakładu pracy (znalezienie prostej gałęzi o pożądanej długości, wysuszenie, okorowanie, oszlifowanie). Możemy wyróżnić trzy odmiany takowych kijaszków o nieskomplikowanej budowie: 棒 (wym. „bo”), 杖 (wym. „jo”) oraz 柔 (wym. „yawara”).

棒 to stosunkowo cienki kij (szerokość 3 cm) o dużej długości (minimalne rozmiary zakładają posiadanie długości równej odległości od ziemi do podbródka), przekraczającej niekiedy 2 m [zwyczajowo jest to sześć尺 (wym. „shaku”, starojapońska jednostka miary równa 30,3 cm)]. Możemy napotkać różne rodzaje przekrojów (okrągłe – najpopularniejsze, kwadratowe, heksagonalne, oktagonalne). Czasami kije nieznacznie zwężają się ku końcom, odciążając je i ułatwiając wykonywanie niektórych ciosów. Początki tej broni sięgają prehistorii. Odnalezione w Azji egzemplarze z tego okresu wykonane były w całości z kamienia (co świadczy o wysoko rozwiniętej sztuce kamieniarskiej). Były też bardzo ciężkie. Trudności w wytwarzaniu oraz duży ciężar zaowocował stworzeniem drewnianego 棒 okutego (dla wzmocnienia konstrukcji) żelazem. Wedle niektórych teorii ta odmiana wyewoluowała z żerdzi używanych do przenoszenia koszyków, wiader. W czasach zbrojnej prohibicji (zakazu posiadania broni przez chłopów) idealnie nadawał się do samoobrony (dziś również spełnia swoje zadanie, z daleka odstraszając potencjalnych napastników). Podstawy walki przy pomocy długiego prostego kija odnajdziemy w każdym kraju na każdym kontynencie.

杖 jest znacznie krótszy (minimalna długość równa się odległości od koniuszków wyprostowanych palców do łokcia). Najdłuższe杖 mają nawet 1,2 m (szerokość podobna do棒). Twórcą podstaw walki takim kijem jest 夢想權之助勝吉 (wym. Musō Gonnosuke Katsuyoshi), znany przede wszystkim ze swojej sromotnej porażki w starciu z legendarnym szermierzem 宮本武蔵. Pomysły na techniki zawarte w credo swojej szkoły zaczerpnął z nawiedzających go snów. Większość styli używa 杖 w charakterze miecza, ale doświadczeni wojownicy zgodnie twierdzą, iż daje on znacznie więcej możliwości w stosunku do broni siecznej (głównie dzięki powszechnej dostępności patyków o odpowiednich rozmiarach – miecze nie rosną wszak na drzewach).

Najkrótszą z omawianych broni jest 柔 (zazwyczaj tylko minimalnie wystaje z zaciśniętej pięści). W czasie walki władamy nią w sposób przypominający nóż (zadajemy głównie brutalne pchnięcia). Z uwagi na niewielkie rozmiary łatwo było ją ukrywać i przenosić. 窪田孝行 (wym. Takayuki Kubota), mistrz karate, wieloletni instruktor japońskiej policji oraz twórca stylu 剛速流 (wym. Gosoku – ryu), udoskonalił tradycyjną broń wojowników ninja, tworząc współczesną wersję rozwojową: kubotan. Pomysł narodził się w trakcie szkoleń dla żeńskiego personelu LAPD (ang. Los Angeles Police Department, czyli policji miasta Los Angeles w Kalifornii). Do skutecznej samoobrony potrzebna była niewielka broń o małej wadze, zwiększająca szansę drobnej policjantki w starciu z rosłym przestępcą. Do dziś wykonuje się go głównie z lexanu (poliwęglanowy polimer) lub aluminium. Zazwyczaj ma długość 14 cm i szerokość 1,5 cm. Obecnie w kubotan można zaopatrzyć się w każdym sklepie militarnym (nadaje się do codziennej eksploatacji w charakterze gustownego breloka do kluczy).

柔 wzmacnia siłę naszego ciosu – uderzamy cienkim końcem (najczęściej spłaszczonym, chociaż występują również ostro zakończone wersje), celując w czułe punkty na ciele przeciwnika. Pamiętajmy o zasadzie odbicia, wykonując długie kombinacje, a nie pojedyncze pchnięcia. Możemy wyróżnić dwa sposoby trzymania tej broni: młot (柔 zamykamy w dłoni, wykonując zamaszyste ruchy, miażdżąc kości oraz wrażliwe organy), włócznia (柔 ułożona równolegle do kości śródręcza, podtrzymywana przez podstawę dłoni). Broniąc się, starajmy się celować w szyję, oczy. Przy odrobinie wyobraźni możemy wykorzystać 柔 do wyprowadzania dźwigni (źródło nacisku punktowego). Z racji na prostolinijność jest ona w Polsce całkowicie legalna (w Wielkiej Brytanii zalicza się niestety do przedmiotów niebezpiecznych). Oczywiście jej użycie stwarza zagrożenie dla życia, ale czy nie lepiej wykorzystać do samoobrony kubotan, niż nóż (policja ma później mniej papierkowej roboty, zwłaszcza gdy nasz przeciwnik wróci do życia, odzyskując przytomność)?

杖 umożliwia nam rozbrajanie przeciwnika, podcinanie, a nawet fechtunek (wszystko zależy od naszych umiejętności). Możemy używać go w charakterze broni jednoręcznej lub oburęcznej. Kije od długości wahającej się pomiędzy fajką do tytoniu a rozmiarami kija golfowego odnaleźć możemy odnaleźć w stylach rozsianych po całym świecie (brytyjski system walki armii imperialnej, staroindiańskie metody walki rytualnej, azjatyckie szkoły bitewne etc.).

Pełne opanowanie 棒 wymaga dużego nakładu pracy własnej i pewnej wirtuozerii. Z uwagi na jego długość zalecana jest walka połączona z dynamicznym poruszaniem się w trójwymiarowej przestrzeni. Wtedy odkrywamy prawdziwy potencjał tegoż urządzenia, zadając nie tylko pchnięcia, ale i uderzenia. Po utwardzeniu końców w ogniu (sposób ludzi pierwotnych) lub okuciu ich żelazną blachą otrzymamy doskonały kostur podróżny na każdą okazję. Wielu mistrzów odradza początkującym zabawę z 棒. Podobnie jak długie bronie drzewcowe, także i on zawiera w sobie pewną dozę nieprzewidywalnego szaleństwa. Kiedy poddamy się już rytmowi uderzeń, obrotów czy podskoków, ciężko jest nam dozować siłę uderzeń. Chociaż istnieją określone techniki (propagowane przez różne szkoły), to należy traktować 棒 z dużym szacunkiem (i odpowiednią rezerwą). Pozwala nam atakować z dużego dystansu, ale jednocześnie osłabia nasze zdolności bitewne w zwarciu (kiedy przeciwnik zmniejszy nagle dystans, uniemożliwiając nam wykorzystanie przewagi długości, najlepiej wypuścić kij, dezorientując przeciwnika).

Wróćmy jednak to tego, jaki konkretnie gatunek drewna wzbogaci nasz domowy arsenał w solidną broń drewnianą. W zależności od regionu geograficznego staramy się wykorzystać aktualnie dostępne materiały. Oczywiście cudownie byłoby posiadać solidny hebanowy (twarde drewno o cudownym kolorze) kij, ale cena jest stanowczo niewspółmierna do własności tworzywa. W Japonii od zawsze wykorzystywało się dąb (czerwony lub biały) z uwagi na jego powszechne występowanie, a także twardość oraz sprężystość. Równie popularny jest bambus. Rośnie on bardzo szybko i jest stosunkowo lżejszy od materiałów o podobnej wytrzymałości. Nie ulega także czynnikom atmosferycznym czy procesom gnilnym. Świetnie sprawdza się w charakterze broni treningowej (trudno jest znaleźć pęd o odpowiednim przekroju na pełnowymiarową broń). Drewno rattanowe (nazwa wywodzi się od malajskiego słowa „rotan”) charakteryzuje się lekkością (specyficzna struktura wewnętrzna) i wysokim stopniem sprężystości. Dzięki temu świetnie nadaje się na krótkie pałki. Prostą broń drewnianą możemy wykonać z każdego dostępnego drewna, ale nie każda zapewni nam długowieczność produktu końcowego (ważna jest wytrzymałość, sprężystość, ciężar).

Nieskomplikowane akcesoria wojenne z gałęzi towarzyszą człowiekowi od początków jego istnienia. Dzięki naszej pomysłowości technika zbrojeniowa rozwinęła się najbardziej spośród wszystkich nauk (część historyków przypisuje jej napędzanie cywilizacji). Nie możemy zapominać o dorobku naszych przodków także i dzisiaj. Zmieniły się zagrożenia, zmieniło się też nasze postrzeganie otaczającego świata. Jednak dzięki odpowiedniej wiedzy będziemy w stanie skutecznie obronić się przy użyciu zwykłego drewnianego badyla znalezionego na poboczu. 

Kurs 忍び cz. IV

Ludzkie ciało składa się z wielu elementów. Większość z nich stanowi doskonały cel ataku, wywołując nagły spazm paraliżującego bólu wyłączający świadomość atakowanego. Jeśli chcemy skutecznie atakować, musimy potrafić analizować stale zmieniającą się sytuację, celując w aktualnie dostępne słabe punkty. Ocena skuteczności naszego działania również jest istotna, pomagając trafiać tam, gdzie wroga zaboli najbardziej.

A.  głowa (poważne uszkodzenie głowy wyłącza oponenta z walki na dobre) B.  oczy (większość ludzi instynktownie uchyla się przed ciosem mierzącym w okolicę oczodołów; skuteczny atak, np. z użyciem płynu, pyłu, czasowo bądź trwale oślepia przeciwnika) C. nos (silny cios w przegrodę nosową wywołuje u przeciwnika dezorientację; utrudnienie oddychania, np. gazem, działa na naszą korzyść) D.  uszy (ciosy otwartą dłonią skierowane w uszy są potencjalnie niebezpieczne – mogą nawet zabić; głośny dźwięk, np. petarda, ogłusza przeciwnika; wbita w uszy broń o ostrych końcach może nawet dosięgnąć mózgu) E.  usta (utrata zęba wytrąca przeciwnika z równowagi, a krew z pękniętej wargi może spowodować zadławienie się wroga) F.  skroń (cios w tę część może pozbawić wroga przytomności, a nawet życia) G. gardło (potencjalnie niebezpieczne z racji utrudnienia oddychania) H. szyja (ta część jest wrażliwa na ciosy; uszkodzenie może wywołać utratę przytomności lub zgon) I. obojczyk (zmiażdżenie obojczyka może spowodować przemieszczenie się odłamków kostnych i przecięcie tętnic) J.  splot słoneczny (utrudnienie oddychania, dezorientacja) K. żebra (żebra, płuca, serce, wątroba, żołądek, śledziona) L.       pacha (celny cios unieruchomi całą rękę) M.    łokieć (uszkodzenie ograniczy ruchomość ręki) N.     nadgarstki (wysoce wrażliwe na skręcenia) O.  dłonie (wyłamywanie, wykręcanie palców może posłużyć do obezwładnienia przeciwnika) P.      krocze (podatne na jakiegokolwiek ciosy) Q. kolana (uszkodzenie stawu uniemożliwi zachowanie wyprostowanej sylwetki i utrudni poruszanie się) R.      golenie (są podatne na niskie kopnięcia) S.    kostki (mocny cios unieruchomi całą stopę) T.   stopy (mocne stąpnięcie lub uderzenie może złamać delikatne kości śródstopia)

A.      uszy B. podstawa czaszki (cios w miejsce połączenia czaszki z kręgosłupem jest potencjalnie śmiertelny; miejsce to jest też podatne na tzw. „skręcenie karku” – jeśli poszkodowanemu nie zostanie udzielona natychmiastowa pomoc, umrze) C. siódmy krąg szyjny (silny cios sparaliżuje przeciwnika) D. kręgosłup (potężny cios na całej długości kręgosłupa wywołuje ostry ból oraz może wywołać paraliż ciała poniżej miejsca uderzenia) E.  nerki (uderzenie wywołuje przenikliwy ostry ból, trudności z oddychaniem, poważne uszkodzenia wewnętrzne) F. krocze (ciosy i kopnięcia zadane od tytułu wywołują utratę równowagi, unieruchamiając oponenta) G. kolana (zdecydowany cios w tylną część kolana wytrąci przeciwnika z równowagi) H.   dolna część kończyny (możliwa utrata równowagi)

Istnieje oczywiście znacznie więcej miejsc wartych zaatakowania (np. włosy, podbródek, brodawki sutkowe). Kolejność ataków zależy wyłącznie od naszej inwencji i dostępności określonego celu. W sprzyjających warunkach używamy do zdobycia przewagi wszystkich części ciała, np. gryząc przeciwnika lub rozdzierając skórę paznokciami. Kiedy walczymy musimy skupić się na trzech sprawach:

·   dostępnej broni (tradycyjnej, a także wszystkich przedmiotach mogących ją zastąpić, czyli tzw. improwizowanych)

·     możliwości zadania określonych ciosów (uderzeń, pchnięć, duszenia, kopnięć itp.)

· szansie na obalenie przeciwnika (walka w parterze stwarza wiele możliwość unieruchomienia stawów, niwelując różnicę wzrostu lub siły)

Atakować możemy całym ciałem (szarżując na wroga w celu obalenia) lub poszczególnymi częściami. Najczęściej korzysta się z pomocy dłoni, nadgarstków, przedramion, łokci, barków, głowy, bioder, kolan, goleni lub stóp.

Nasze ręce stanowią pierwszą broń w arsenale. W różnych stylach walki możemy odnaleźć różne specyficzne ułożenia dłoni, nadgarstków (część ma za zadanie zintensyfikować siłę uderzenia lub przestraszyć laika, a część jest elementem tradycji). Liczba gestów bojowych jest imponująca i nie powinniśmy przejmować się ich różnorodnością (dłoń otwarta, dłoń zamknięta lub dłoń szponiasta). Warto jednak poznać podstawy. 

Kiedy zadajemy cios zamkniętą pięścią (bokserską, dwoma lub pojedynczym kłykciem), starajmy się mocno ją zacisnąć (półotwarta pięść naraża nas na uszkodzenia palców). Zamkniętymi pięściami możemy wyprowadzać ciosy proste w różnych płaszczyznach lub po łukach. Odrobina praktyki umożliwi nam zadawanie ciosów odwróconą pięścią (element dezorientujący). Możemy też skutecznie miażdżyć tkanki miękkie lub kości (tzw. „pięść młot”). Istnieje także wiele określonych ułożeń palców, kłykci nadających pięści nowych właściwości bojowych (np. zmniejszenie powierzchni nacisku do atakowania małych celów).

Usztywniona otwarta dłoń zastąpi nam nóź (pchnięcie palcami), a nawet miecz [ciosy 酒盗 (wym. „shuto”, czyli kantem dłoni)]. Generalną zasadą jest stosować ciosy otwartą dłonią wtedy, kiedy chcemy zaatakować miejsca niedostępne dla zaciśniętych pięści (oczy, gardło, krocze, pachy). Ciosy 酒盗 z powodzeniem uszkodzą kości (żebra, czaszkę, kości długie). Można także uderzać podstawą dłoni lub zewnętrzna stroną.

Dłoń szponiasta (m.in. „łapa tygrysa”, „smocza dłoń”, „szpony orła”) wywodzi się ze starochińskich odmian 功夫 (wym. „gongfu”) wzorowanych na zwierzęcych kończynach. Poza zmyleniem przeciwnika i oczywistym uderzeniem mają także na celu rozerwania tkanek miękkich (skóra, oczy, gardło, ścięgna, jądra), aby zwiększyć ilość zadawanych obrażeń. Ciosy takie są wyprowadzane często po łuku oraz w ramach długiej kombinacji uderzeń (często poprzedzają je markowane ruchy odwracające uwagę lub odsłaniające wrażliwe miejsca).

Do walki możemy wykorzystać również nadgarstki. W tradycyjnym 白鶴拳 (wym. „bái hè quán”, czyli dosłownie „stylu Południowego Białego Żurawia”) nadgarstki wykorzystuje się nie tylko do blokowania. Bardzo skuteczny jest cios zewnętrznym krańcem („głowa żurawia”).

Przedramiona z zasady stosowane są do duszenia wroga. Istnieją jednak wyjątki. ठग्गी (wym. „thagi”) to określenie stosowane do określenia świetnie zorganizowanej grupy profesjonalnych zabójców działających na terenie Indii od roku 1356 do ok. 1830 r. (rozbicie przez brytyjski korpus ekspedycyjny). Thagowie stworzyli nowatorski system walki oparty właśnie na zadawaniu ciosów przedramionami.

Łokcie doskonale sprawdzą się do nagłych gwałtownych ciosów ukierunkowanych na łamanie kości lub osłabianie tkanek miękkich. Należy jednak pamiętać, że wyprowadzając atak łokciem odsłaniamy bardzo wrażliwy nerw łokciowy. Poza tym musimy podejść bardzo blisko.

Ramiona mogą nam posłużyć do przewracania przeciwnika i uderzenia w duże grupy mięśniowe. W 五輪書 (wym. „Gorin – no Sho”, co oznacza „Księgę Pięciu Kręgów”) 宮本武蔵 (wym. „Miyamoto Musashi”) zdradza, jak uśmiercić wroga za pomocą ciosu ramieniem.

Głowa stanowi nasze centrum dowodzenia, ale także ona może wybawić nas z opresji. Dzięki gwałtownemu wyrzuceniu głowy w tył oswobodzimy się z uchwytu wroga, łamiąc mu nos przy pomocy potylicy. Jeśli znajdziemy się w klinczu w starciu twarzą w twarz, uderzenie głową może przełamać impas. Ważne jest to, aby uderzać czołem (najlepiej celując w nos). 

Pamiętajmy, że ciosy rękoma powinniśmy wykonywać w połączeniu z dynamicznym poruszaniem się. Kiedy uderzamy pięścią, powinniśmy połączyć nasz atak z równoczesnym kopnięciem (taktyka skorpiona). Wojownicy ninja często stosowali tzw. „atak węża” (tak nazywał go już 孫武) – atakujący wąż potrafi uderzyć ofiarę ogonem wyłącznie po to, aby wbić zęby jadowe w upatrzone wcześniej miejsce.